Nieuwe school voor geschiedenisles

Henk Schutten

Zodra de archeologische opgravingen bij de werkzaamheden aan de Noord/Zuidlijn ter sprake komen, grijpt Jona Lendering enthousiast naar een plattegrond van Amsterdam. 'Even wat aanschouwelijk onderwijs,' zegt hij.

De eerste opgravingen aan het Damrak hebben veel zeventiende-eeuwse gebruiksvoorwerpen opgeleverd. 'Maar het Damrak stond in verbinding met de open zee en de eb- en vloedstromen moeten veel hebben weggevoerd. Vóór de Dam, waar nu het Rokin is, was dat niet zo. Van de opgravingen daar valt ouder materiaal te verwachten.'

Lendering sluit niet uit dat zelfs materiaal van de Romeinen opduikt. 'Er is al eens een keizerportret uit de Amstel gevist. Wie weet kunnen we de geschiedenis van Amsterdam met duizend jaar verlengen. De naam van de stad wordt in 1275 voor het eerst genoemd, maar voor die tijd moeten er natuurlijk ook mensen hebben geleefd.'

Lendering wijst op de straten in de Pijp en de Kinkerbuurt. 'Die tracés,' zegt hij, 'zijn al een millennium oud. Het zijn allemaal middeleeuwse ontginningsgebieden. De Nieuwendijk en Zeedijk waren ooit echte dijken om het water van de Amstel en het IJ tegen te houden.'

De oorsprong van de hoofdstad is een van de onderwerpen die aan bod komen tijdens de lezingen die Lendering voorbereidt voor Livius Onderwijs, de nieuwe historische opleiding die na deze zomer van start gaat. 'We hebben een jaar proefdgedraaid met cursussen over de antieke Mediterrane samenlevingen. Dit najaar moet het dan echt beginnen. We breiden uit naar Egypte en in het voorjaar willen we ook de Middeleeuwen erbij betrekken.'

Verder moet vanaf oktober onder auspiciën van Livius het driemaandelijkse tijdschrift Momentum, dat met een kritische blik oudheidkundige ontwikkelingen in binnen- en buitenland wil gaan volgen. 'Zo willen we bijvoorbeeld aantonen hoe hypes in de media over oudheidkundige vondsten tot stand komen,' legt Lendering uit. 'Archeologen zijn vaak gedwongen met overdreven publiciteit hun financiering veilig te stellen.'

Ook actuele zaken komen aan bod. 'In het eerste nummer hebben we, naar aanleiding van de missie van de Nederlandse troepen in Oeroezgan, een uitgebreid interview met de Amerikaanse historicus Frank Holt. Volgens Holt heeft de tijd in Centraal-Azië de laatste 2500 jaar vrijwel stilgestaan.'

Ook in de cursussen van Livius Onderwijs zal zullen regelmatig parallellen tussen heden en verleden worden getrokken. Zo geeft de Amsterdamse archeoloog Richard Kroes dit najaar colleges over het ontstaan van de islam. 'Veel actuele ontwikkelingen kunnen beter vanuit hun historische context begrepen worden,' zegt Lendering: 'De opmars van de islam is daar een goed voorbeeld van. Wie een eerste introductie leest, krijgt een belangrijk deel van het verhaal te horen, namelijk hoe de gelovigen hun religie zelf ervaren. Een historicus biedt niet zozeer een beter, als wel een ander perspectief. Die wijst bijvoorbeeld op invloeden van buitenaf of trekt een sociologisch model uit de kast. In ons tijdschrift en onze colleges willen wij proberen de grote verbanden aan te tonen, laten zien dat die uitwisseling van culturen niets nieuws is.'

Livius-oprichter Jona Lendering studeerde geschiedenis in Leiden en oudheidkunde aan de Amsterdamse Vrije Universiteit, waar hij sinds 1995 als docent werkte voor de Letterenfaculteit en Hoger Onderwijs voor Ouderen. Hij nam deel aan verschillende opgravingen en is auteur van zeven boeken, waaronder een luidbejubelde biografie van Alexander de Grote en Stad in Marmer - volgens NRC Handelsblad 'de beste Romebeschrijving die ooit in Nederland verscheen'.

Met enkele bevriende historici die stuk voor stuk hun sporen hebben verdiend op hun vakterrein, richtte Lendering vorig jaar Livius Onderwijs op. 'Het Bijbels Museum heeft ons een kans gegeven,' zegt Lendering. 'We begonnen met zo'n vijfenveertig mensen. Maar bij de laatste lezingendag puilden we de zaal uit. We hopen te verhuizen naar een van de zalen van de Brakke Grond.'

Livius mikt op een groot publiek, zegt Lendering. 'We willen niet alleen uitleggen wat we over de voorgaande samenlevingen weten, maar ook waarom we dat weten. Het is, met andere woorden, academisch van aard zonder ontoegankelijk te zijn of zich te verliezen in van elk belang gespeende details.'

Inmiddels beheert Livius een website, Livius.Org, en organiseert de nieuwe school ook studiereizen. Het afgelopen jaar werden Italië en Iran bezocht en Lendering is net terug van een tocht langs Romeinse forten in de Sahara. De reizen sluiten aan bij het onderwijs, maar ook niet-cursisten zijn welkom: 'We pretenderen méér te bieden dan oppervlakkig toerisme. Iedereen die bereid is zich vooraf in te lezen en enkele voorafgaande bijeenkomsten te bezoeken, mag mee.'