Alexander de Grote
Interview in de Boekboek (winter 2004)
Oudheidkundige Jona Lendering leefde zich uitgebreid in zijn karakter in. Hij bezocht zelfs de slagvelden waar Alexander de Grote strijd voerde en ontcijferde kleitabletten over hem. Dat vindt zijn weerslag in Alexander de Grote. De ondergang van het Perzische Rijk. Een indringend portret, dicht op de huid van de meedogenloze heerser.De ware Alexander. Jona Lendering duikt in leven van legendarische figuur
Onderweg in Iran werd Jona Lendering (1964) aangeklampt door kinderen die hun Engels wilden oefenen. "What's the time, mister?" vroegen ze giechelend. In gedachten bevond de oudheidkundige zich op dat moment 2300 jaar terug in de geschiedenis, op een bloederig slagveld. In een periode van vier jaar reisde hij door Turkije, Iran, India en Pakistan, op zoek naar een verguisde en verafgode Macedoniër, Alexander de Grote.Rationeel mens
Lendering maakte over Alexander en intrigerend boek met mooie foto's en landkaarten. Minutieus en meeslepend beschrijft hij de militair-strategische campagnes en het dagelijks leven van Alexanders soldaten en hun tegenstanders. Uit de beeldende taal rijst de jonge generaal bijna tastbaar op. Het boek rekent af met schrijvers die menen dat Alexander de halve wereld beschaving bracht. Andere historici zijn geneigd hem af te schilderen als een levensgevaarlijke gek. "Maar veel van zijn wreedheden pleegde hij als een rationeel mens", zegt Lendering, die de meedogenloze Alexander met Stalin en Hitler vergelijkt.De schrijver raakte thuis in de landschappen van
de veroveringstochten; ook kreeg hij de kans eeuwenoude kleitabletten uit
Babylonië
te raadplegen. "Die liggen sinds de negentiende eeuw in de kelders van
het British Museum in Londen. Niemand had ze nog ontcijferd. Mijn collega
Bert van der Spek werkt daar, en samen deden we mooie ontdekkingen. In
Griekse bronnen vind je terloops iets over voorspellingen over de dood
van Alexander. Wíj vonden het kleitablet met die profetie", vertelt
Lendering geestdriftig.
Sjah
Ook zijn bezoek aan het slagveld bij de bergpas "de Perzische Poort" was een primeur. De plaats waar Alexander het grote Perzische leger versloeg, ligt in het Zagrosgebergte ten noordoosten van het huidige Yasuj. Een Britse hoogleraar lokaliseerde het gebied 25 jaar geleden, maar toen hij het wilde bezoeken, brak in Iran net de revolutie uit. Van de politie mocht hij er niet heen. "Hij wilde ook niet meer, want op het politiebureau kon hij de kreten horen van mensen die door de geheime dienst van de sjah werden gemarteld." In 2004 nam Lendering als eerste wetenschapper poolshoogte in het gebied.Gevraagd naar het nut van reizen naar gebieden
waar geen voetspoor of menselijke rest meer te vinden is, legt Lendering
uit dat hij zich wilde inleven in de landschappen. "Je móet de zoutwoestijn
'geproefd' hebben om te weten wat die soldaten 2300 jaar geleden hebben
doorstaan bij veertig graden. Dat geeft je zelfvertrouwen bij het schrijven.
Bovendien ontdek je fouten. Een voorbeeld: Griekse schrijvers hebben het
over 230.000 grote koeien die Alexander vanuit de Punjab op transport zette
naar Griekenland. Ter plekke zag ik dat ze buffels bedoelden: de Grieken
hadden daar geen woord voor."
Onthoofde gijzelaar
Aan de krachtige, ritmische zinnen is niet af te lezen dat het schrijven hem wel eens zwaar viel. "Alexander heeft hele volksstammen uitgemoord. Ik zat de ene verschrikking na de andere te beschrijven. Toen ik de foto's zag van de onthoofding van de Amerikaanse gijzelaar Nick Berg moest ik gewoon weg van de schrijftafel."De meedogenloze kant van Alexander zal in Oliver Stone's nieuwe film over deze legendarische figuur ongetwijfeld belicht worden. Lendering is gevraagd om bij de Nederlandse première een inleiding te houden.
"En er is nog iets actueels," zegt hij. "Er zitten elementen in over wat in de managementleer 'transcultureel leiderschap' heet. In bedrijven waar veel buitenlanders werken, kan de directie problemen krijgen met verschillende stijlen van leiding geven. Alexander was koning van Macedonië, een land met een sfeer van 'doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg', maar als heerser van het Perzische Rijk was hij boven alles en iedereen verheven. Dat botste."