Alexander de Grote

Bespreking in Vitaal (januari 2005)

Temidden van al die informatie en pseudo-informatie kan een zeker distantie geen kwaad. Die vinden we in het boek van Lendering. Geen sensatie, geen loftrompet op de militaire prestaties, geen gratis bespiegelingen over wat er allemaal gebeurd zou zijn áls…Nuchtere informatie, op een pakkende manier beschreven, die zowel deskundigen een breder publiek zal aanspreken.

Lendering heeft zelf praktisch alle plaatsen bezocht waar Alexander is geweest en kan dus uit eigen waarneming een beeld schetsen van het terrein waar de Macedoniër zijn overwinningen behaalde, en van de paleizen en steden die hij heeft veroverd.

Een van de belangrijkste nieuwe aspecten van zijn boek is dat hij zich ook heeft verdiept in andere dan Griekse bronnen. Zo kunnen we lezen wat aan Perzische kant gebeurde en hoe er op Alexander werd gereageerd. Spijkerschriftteksten geven de nodige extra, vaak zeer relevante informatie. De Perzische koning Darius III blijkt nu bijvoorbeeld helemaal niet zo'n lafaard of slechte strateeg als de Griekse geschiedschrijvers hem graag voorstelden: hij had nu eenmaal minder geluk dan Alexander. Voor het eerst horen we het verhaal dus ook eens van de andere kant. (Dat laat zich vergelijken met onze eigen kijk op de tachtigjarije oorlog: pas in de jaren dertig van de vorige eeuw begonnen Nederlandse historici echt aandacht te tonen voor Spaanse bronnen over dit tijdperk, wat tot bijvoorbeeld een veel genuanceerder beeld van de 'tiran' Filips II heeft geleid.)

Lendering geeft een uitvoerige verantwoording van zijn opvattingen en werkwijze. Daaruit blijkt onder meer dat hij bij allerlei disciplines buiten het vak zijn kennis heeft opgedaan (iets wat niet bij elke historicus gebruikelijk is) zodat hij in staat is zin licht te laten schijnen over zulke zaken als zeestromen of het effect van gasontploffingen bij het ontstaan van grote branden.

Het boek had wel betere illustraties verdient. De kaartjes zijn helder maar wat klein uitgevallen. Maar ondanks deze kleine bezwaren hebben we hier voorlopig de modernste studie over Alexander, spannend, vlot en met een welkome kritische ondertoon. Een aanrader dus voor iedereen die geïnteresseerd is in een serieuze, ondanks de omvang prettig leesbare en up-to-date studie over wellicht de grootste veroveraar uit de geschiedenis.

[Gé de Vries]

Bespreking in Nederlands Dagblad (24 december  2004)

• Jona Lendering, Alexander de Grote. De ondergang van het Perzische rijk (2004)
• Ian Worthington, Alexander de Grote. De biografie (2004)

Het feitelijke relaas van Worthington is iets te braaf van toon, hoewel hij relativerend over Alexander schrijft. Volgens Worthington berustten Alexanders militaire successen nogal eens op puur geluk. Hij verloederde erdoor; vaak beneveld en steeds wreder geloofde hij uiteindelijk aan zijn eigen goddelijkheid.