Alexander de Grote
Bespreking in Aanzet 21/2
Over bijna niemand uit de Oudheid is zoveel geschreven als Alexander de Grote. Het is dan ook moeilijk een nieuw boek over hem te schrijven. Jona Lendering heeft het met succes geprobeerd. In zijn inleiding stelt de auteur dat hij zijn boek vanuit een ander perspectief heeft geschreven dan voordien gebruikelijk was. De meeste historici hebben Alexander als een psychopaat afgeschilderd; Lendering schetst in zijn boek echter een heel ander beeld.Een groot deel van zijn boek gaat over het grote probleem waarvoor Alexander zich gesteld zag: hoe moest hij zich tegenover zijn nieuwe onderdanen opstellen zonder dat hij de Macedoniërs van zich vervreemdde? Lendering meent dat Alexander een rationeel mens was die probeerde zijn problemen, overigens vaak met geweld, op te lossen. Wat ook een vernieuwing is ten opzichte van andere boeken over Alexander, is dat Darius III niet als een slecht en onbekwaam heerser wordt afgebeeld (zoals vaak wordt verondersteld), maar dat hij gewoon de pech had dat hij heerser was over een rijk in verval.
Deze nieuwe perspectieven onderbouwt Lendering niet alleen met 'westerse bronnen', maar ook, wat geheel vernieuwend is, met 'oosterse bronnen' en dan met name de astrologische bronnen uit Babylonië. Daardoor heeft hij een betere indruk kunnen krijgen van bijvoorbeeld de slag bij Gaugamela en de economische en sociale problemen die zich in het Perzische rijk voordeden. De auteur verwacht dat zijn boek waarschijnlijk snel achterhaald zal zijn, omdat hij maar een fractie van het aantal oosterse bronnen heeft gebruikt. De meeste bronnen zijn nog niet uitgegeven, maar dit zal volgens hem een kwestie van tijd zijn. Zijn voornaamste bronnen blijven zolang de 'westerse', zoals de werken van Curtius Rufus, Arrianus en Diodorus.
Na een min of meer uitvoerige beschrijving van de opvoeding van Alexander en het door hem genoten onderwijs, wordt de algemene situatie in Perzië en Griekenland in de vierde eeuw voor Christus beschreven. Het boek vervolgt met een beschrijving van de veroveringen in Griekenland door de vader van Alexander, Filippos. Lendering beschrijft nauwkeurig de onderwerping van de Griekse steden aan het Macedonisch gezag. Door de veroveringen van Filippos was het later voor Alexander mogelijk Perzië binnen te vallen.
Na de dood van Filippos wist Alexander met steun van enkele belangrijke hovelingen, onder wie de bekwame generaal Parmenion, de troon te bestijgen. Het is intrigerend hoe Lendering beschrijft hoe Alexander de meeste van deze hovelingen uit de weg ruimt. Na in Griekenland orde op zaken te hebben gesteld, begint Alexander aan zijn veldtocht tegen Perzië, die uiteindelijk tot India zou reiken. De auteur beschrijft de slagen uitvoerig voor zover er bronnen voor zijn, met ondersteuning van de nodige kaartjes en illustraties. Vooral de slag bij Issos en de belegering van Tyros worden tot in elk bloedig detail beschreven, zodat het net lijkt of je een spannende roman aan het lezen bent. Overigens zijn de kaartjes erg handig, omdat er in het boek zeer veel steden en gebieden worden genoemd en het zonder kaartjes bijna onmogelijk zou zijn het verhaal goed te volgen.
Naast het naar voren laten komen van de belangrijke slagen, schenkt Lendering ook aandacht aan problemen van bestuurlijke aard. Hij laat zien hoe Alexander de ene keer de autochtone bevolking genadeloos afslachtte en hen de andere keer gebruikte om zijn rijk goed te besturen en zijn leger aan te vullen. Ook besteedt hij aandacht aan de reacties van de verschillende volkeren binnen het Perzische Rijk op hun onderwerping. De ene keer werkten ze met Alexander samen, de andere keer boden ze stevig verzet, zoals tijdens de Sogdische opstanden.
Het hofleven van Alexander, en de bijbehorende intriges, vormt een ander interessant aspect van Lenderings boek. Wederom wordt tot in elk gruwelijk detail beschreven hoe sommige hovelingen, militairen en andere vertrouwelingen door Alexander uit de weg worden geruimd, nadat zij kritiek hadden geuit op Alexander of -in zijn ogen- gewoon te machtig werden.
Al met als is dit een interessant boek. Het leest weg als een roman en geeft toch veel informatie over de veldtocht van Alexander en de problemen die op zijn pad kwamen na het onderwerpen van zoveel verschillende volkeren. Voor hen die (veel) belangstelling hebben voor de Oudheid en in het bijzonder voor Alexander is dit boek een absolute aanrader. Mocht je niet zoveel interesse in de Oudheid hebben: dit boek leest gemakkelijk en brengt je mogelijk op andere gedachten.
[Maarten Waterman]