Stad in marmer
Bespreking in de Haagsche Courant, 15 februari 2003
Reisgids legt nadruk op wrede kant van het antieke Rome
De meeste reisgidsen over Rome geven een overzicht van de gehele geschiedenis van de stad door Romulus in 754 voor Christus. Aangezien zich in Rome in de loop der eeuwen een enorme hoeveelheid historische ruïnes, gebouwen en kunst heeft opgestapeld, worden deze reisgidsen gekenmerkt door een vluchtige behandeling van een overdadige hoeveelheid onderwerpen.Wie zich wil beperken en geïnteresseerd is in de geschiedenis van de eeuwige stad ten tijde van het Romeinse Rijk kan sinds kort terecht bij Stad in marmer. Gids voor het antieke Rome aan de hand van tijdgenoten door Jona Lendering.
De schrijver neemt de lezer als het ware mee door het antieke Rome ten tijde van de zijn grootste uitbreiding onder de keizers van het Severische huis (193-235 n.Chr.).
De reiziger zal echter waarschijnlijk verdwalen door het gebrek aan visuele herkenningspunten na ruim 2000 jaar bewogen geschiedenis. Zelfs een Romein uit die tijd zal het spoor snel bijster zijn. De onoverzichtelijke indeling van het boek draagt evenmin bij tot een betere oriëntatie. De reiziger zal zich dan ook moeten vasthouden aan het uitgebreide zakenregister.
Van elke bekende plaats van het antieke Rome is in een bondige en heldere stijl het dagelijks leven beschreven en zijn de opmerkelijkste gebeurtenissen vermeld. Hierbij maakt de auteur veelvuldig gebruik van uitgebreide citaten uit de Romeinse literatuur.
Als men bijvoorbeeld bij ‘Palatijn’ kijkt, de middelste van de zeven heuvels van Rome, vindt men gedetailleerde beschrijvingen van het op deze plaats gebouwde keizerlijk paleis. Een voorbeeld:
De façade van het paleis bestond uit een terras en een porticus met zuilen van Karystisch groengeaderd marmer, waarvan er een nog op het grasveldje rondslingert.Op de binnenkant van de omslag ziet men een gekleurde weergave van dit type marmer. Men treft er ook het volgende citaat van de historicus Suetonius over de argwaan van [een] keizer:
Van de zuilengalerijen waarin Domitianus elke dag wandelde liet hij de wanden bekleden met spiegelend marmer, zodat hij alles wat zich achter hem afspeelde daarin weerspiegeld kon zien.Deze gids tracht het traditionele beeld van de eerbiedwaardige Romeinse cultuur te nuanceren door het accent te leggen op het gewelddadige karakter van deze cultuur. Volgens de auteur waren de Romeinen ‘één van de meest meedogenloze samenlevingen uit de wereldgeschiedenis’. Hij sluit zich hiermee aan bij de hedendaagse tendens het Romeinse Rijk te zien als wreed en onderdrukkend.
Zo toont de jongste film over het Romeinse Rijk, Gladiator, de wreedheden waartoe de Romeinen in staat waren. Hedendaagse schoolboeken benaderen de Romeinse cultuur op een kritische manier en benadrukken dat het imperium romanum zich door geweld en onderdrukking staande hield. Het handelen van de Romeinen wordt vooral uitgelegd in termen van eigenbelang en machtsuitbreiding. Zo was de Gallische oorlog niet ingegeven door nobele motieven maar door de machtshonger van Gaius Julius Caesar.
Toch doet de nadruk op de schaduwzijde van de oude stad geen recht aan de Romeinen. Positieve eigenschappen die de Romeinen bezaten, zoals moed, organisatievermogen, eergevoel, discipline en tolerantie worden onderbelicht. Overwonnen volkeren werden bijvoorbeeld vaak coulant behandeld.
Door de Romeinen te beoordelen aan de hand van christelijke waarden als naastenliefde en vergevingsgezindheid, zoals in deze gids gebeurt, plaatst men ze niet in hun tijd. De Romeinen waren niet wreder of meedogenlozer dan vele andere volkeren. Lijfstraffen en mensenoffers waren in de Oudheid een normaal verschijnsel. Zo was de gladiatorencultus afkomstig van een ander volk, de Etrusken. De Kelten sloten misdadigers op in een immens grote, houten pop en staken deze vervolgens in brand. De Romeinen onderscheidden zich alleen door een betere organisatie, ook in hun wreedheden.
Tenslotte zij gewezen op het feit dat onze maatschappij ook haar wrede en harde kanten heeft. De Romeinse arena kan niet op tegen het geweld van onze virtuele arena, de televisie. Een Romein zou bij het zien van onze met bloed doordrenkte films met afschuw zijn vervuld.
Het is terecht dat men de Romeinen niet beter afschildert dan ze in feite waren. Tegenwoordig schiet men echter door naar het andere uiterste. Dat neemt niet weg dat de gids van Lendering een reis naar Rome ten goede zal komen, omdat hij leuk is om te lezen en handig is in het gebruik.
André Ras