City in Marble

Review in Quality Non-Fiction from Holland

Lendering delights his readers with his felicitous gift of being able to look through the ruins to life enacted there many centuries ago. For a colourful description of this society, he has at his disposal a historical staff of reliable employees: writers, poets, thinkers, and politicians from Antiquity, witnesses whom he gladly quotes and interweaves to generate a fascinating picture of the times.

Lendering's Ancient Rome covers the era of the emperors of the Severian dynasty (193-235 CE) when the Roman Empire was at the height of its power. Rome was then a multicultural cosmopolitan city with one million inhabitants. City in Marble, however, is not a new ode to Roman achievement. In his narrative, Lendering opts for everyday life and the human scale, in politics, the arts, and the existence of the common man.

In his opinion, travel guides tend to emphasise the beauty and excellence of 'bygone times', but life has always been much more than that. Moreover, it is good to have our worldview challenged by that of a different society: 'It is a shame to travel hundreds of kilometres and to return without losing even a single preconception'. This is the basis of his perusal of the strictly hierarchical, often-ruthless Ancient Rome. What he sees is a world that provokes thought about both bygone and present times.

Accompanied by the author, the reader visits the bathhouses of Caracalla, the Colosseum during the torrid gladiator games, the Forum Romanum where emperors, senators, and speakers held sway, and the well-attended theatres. But he also takes in the large Jewish quarter and the poor neighbourhoods where the city resembles 'a modern third-world country'. Ancient Rome flourishes once again in Lendering's text: a travel guide can scarcely earn a greater compliment.

The many pages on the Colosseum and the gruesome games and murders are absolutely brilliant. The section on the gladiators is the climax.

De Volkskrant

Lendering has an admirable knowledge of a broad range of sources. He writes attractively and provides masses of surprising and anecdotal fragments that are shown to full advantage due to the topographical-historical focus.

De Morgen

Bespreking in de Barneveldse krant 23 december 2003

Ondanks alle pracht en praal was het antieke Rome één grote vuilnisbelt. Het ontbreken van een efficiënte stadsreinigingsdienst leidde ertoe dat de straten bezaaid bleven met afval, hopen stront en de door aaseters aangevreten lijken van misdadigers en zwervers. Rijke Romeinen hadden zelfs slaven in dienst om vliegen weg te jagen.

De Romeinse biograaf Suetonius vermeldt in zijn Vitae Caesarum dat op een dag een straathond het paleis van Vesnasianus binnenliep met in zijn bed een mensenhand. Het is maar een van de vele weetjes en anekdotes in Stad in marmer, een gids voor het antieke Rome die beschrijvingen uit klassieke bronnen afwisselt met humoristisch commentaar van de oudheidkundige Jona Lendering. Nog even doorgaand over de smerigheid van Rome beschrijft hij hoe varkens fungeerden als "biobak op poten" en dat de christelijke gewoonte van teraardebestelling "een gevoelige klap moet zijn geweest voor de Romeinse gierenpopulatie".

De lezer komt onder meer te weten dat de Romeinen van veel heilige plaatsen niet meer wisten waarom ze die vereerden; dat keizer Caligula zijn paard niet in een vlaag van waanzin tot consul dreigde te benoemen, maar gewoon om de senatoren te beledigen; en dat de veelgeroemde badhuizen broeinesten van ziektes waren, omdat artsen voor de besmettelijkste kwalen een gezonde onderdompeling voorschreven.

Dat laatste vertelt Lendering niet voor niets. Hij schrijft in zijn voorwoord dat hij anders dan andere reisgidsen niet alleen aandacht heeft voor de kunsthistorische aspecten van het oude Rome. In navolging van de historicus van het dagelijks leven Jérôme Carcopino, die Lendering vreemd genoeg niet noemt, toont hij de stad als de meedogenloze samenleving die ze ook was, inclusief de smerigheid en de ontstellende armoede. Die completeren het beeld dat ontstaat op de rondleiding langs de bekende monumenten (anno 200 na Christus) van de Via Appia, het Capitool, het Forum. de Palatijn, het Colosseum, de keizersfora en het Marsveld.

Lendering heeft een prettige en een zoals aangetoond humoristische stijl. Nog bewonderenswaardiger is zijn keuze uit het antieke bronnenmateriaal: bij iedere locatie komt een praatje, of het nu een stukje satire van Juvenalis is of een fragment uit het joodse geschiedenisboek van Flavius Josephus.

Zoveel is duidelijk: de uitgever mag trots zijn op Stad in marmer. Maar hoewel het boek chique is uitgegeven, is het als reisgids onbruikbaar, al was het alleen maar omdat er nauwelijks kaartjes in staan. Maar met wat illustraties erbij zou dit de beste Romebeschrijving zijn die ooit in Nederland verscheen.