Iran: van Cyrus tot Khomeiny

Ten westen van Iran lag Mesopotamië, waar al eeuwenlang een bloeiende stedelijke cultuur bestond die grote aantrekkingskracht uitoefende op de nomaden van de Iraanse hoogvlakte, totdat een van de nomadenstammen, de Perzen, Mesopotamië veroverde. De Perzische leiders Cyrus en Darius schiepen een wereldrijk dat zich van Europa tot Egypte en de Punjab uitstrekte en, met een andere dynastie aan het hoofd, bleef voortbestaan nadat de Macedonische vorst Alexander de Grote een einde had gemaakt aan de zittende dynastie. Nieuwe vorstenhuizen, zoals de Europese Seleuciden, de Parthische Arsaciden en de Perzische Sassaniden, regeerden met wisselend succes.

Het was een trots volk vol zelfvertrouwen dat zich in de zevende eeuw bekeerde tot de islam, en daaraan een eigen richting gaf: de shi'a, waarin verschillende oervormen zijn bewaard die in de soennitische islam niet langer bestaan. Het grote heldendicht van de Iraanse schrijver Firdausi, de Shahname ("het verhaal van de koningen"), is een mooie fusie van islamitisch en ouder materiaal. Het epos luidde een grote culturele vernieuwing in, die -een beetje onaardig ten aanzien van de islam- wordt aangeduid als "Perzische Renaissance".

De zeventiende eeuw, toen het land werd geregeerd door de Safaviden, is de gouden eeuw van Iran, maar in de achttiende en negentiende eeuw ging het minder. De koningen sloten ongunstige handelsovereenkomsten met westerse kooplieden en in toenemende mate leidde de geestelijkheid verzet tegen de vorst. In de twintigste eeuw probeerde Reza Shah het land hardhandig te vernieuwen, maar ook hij kon geen einde maken aan de politieke dominantie van westerse ondernemingen, die voor een appel en een ei de olievelden in handen kregen. Toen de Iraanse premier Mossadeq daaraan een einde maakte, organiseerde de CIA een staatsgreep waarmee de macht kwam aan Mohammed Shah.

Khomeiny's religieuze revolutie van de jaren zeventig was in feite het sluitstuk van de strijd tegen het imperialisme, en het begin van een nieuwe fase in de geschiedenis van Iran.

Verplichte literatuur:

• Syllabus met teksten die op college wordt uitgedeeld (€15,00)
• Ter voorbereiding zou dit artikel kunnen lezen

Overige gegevens

• Werkvorm: hoorcollege
• Voorwaarden van deelname: kijk hier.
• Inschrijven: gebruik dit formulier