Livius.Org Anatolia Carthage Egypt Germ. Inf. Greece Judaea Mesopotamia Persia Rome Other

De Schaal van Ktesias

Hoe meet je slechte journalistiek?

Ancient-Warfare.com, the online home of Ancient Warfare magazine
The zogenaamde Caesarbuste uit Arles. Getty Pictures.
Als dit "ongetwijfeld" Julius Caesar is in 46 v.Chr., zoals wordt beweerd dit artikel, heeft de dictator ongetwijfeld nogal wat gewicht verloren in zijn laatste levensjaar: dit is hoe hij eruitzag in 44. (© Getty Pictures)

9 Onjuiste feiten, onjuiste uitleg, door een universiteitsmedewerker (bijv. dit boek)
8
Onjuiste feiten, onjuiste uitleg

7 Onjuiste feiten, overdreven claims, door een universiteitsmedewerker
6
Onjuiste feiten, overdreven claims

5 Onjuiste feiten, correcte uitleg, door een universiteitsmedewerker
4
Onjuiste feiten, correcte uitleg (bijv. de zogenaamde Caesarbuste)

3 Correcte feiten, overdreven claims, door een universiteitsmedewerker (bijv. de oudste kerk)
2
Correcte feiten, overdreven claims

1 Hengelen naar fondsen (bijv, 's werelds eerste aandelenbeurs)
   
De afgelopen drie jaar was ik redacteur van de Livius Nieuwsbrief. Ik bied daarin elke maand een overzicht van het oudheidkundig nieuws, en probeer dat van enige duiding te voorzien. Als een archeoloog beweert iets unieks te hebben gevonden, is het immers wel zo aardig te weten waarom het uniek is, of waarom de claim met een korreltje zout moet worden genomen.

Al gauw nadat ik was begonnen, ontdekte ik hoeveel berichten in feite helemaal geen nieuws bevatten. Nee, die Romeinse buste die in Arles uit de Rhône werd gevist, is vermoedelijk niet Julius Caesar. Nee, de regering van de Islamitische Republiek Iran is niet bezig Pasargadai onder water te zetten - dat is een hoax die al jaren geleden is doorgeprikt. En dat goedbedoelde experiment met spiegels om te bewijzen dat Archimedes inderdaad met een soort antieke laser Romeinse schepen in brand heeft geschoten, is precies dat: goedbedoeld. (Het is een Byzantijns sprookje, verzonnen door Anthemios van Tralles, de architect van de Hagia Sofia.) Ik ken inmiddels ook enkele websites die ware propaganda-instellingen zijn, vermomd als nieuwsdienst. Nee, ik ga daar niet naar linken.

Ik ken enkele goede journalisten die heel adequaat schrijven over oude geschiedenis en archeologie, mensen die echt van de hoed en de rand weten. Alleen, ook zij hebben een privéleven, en te vaak gebeurt het dat een collega-journalist een persbericht overneemt zonder de feiten te checken. In de parlementaire journalistiek een doodzonde, maar als het over de Oudheid gaat is er blijkbaar niets aan de hand.

Omdat er teveel onzin wordt gepubliceerd en het me, in de Livius Nieuwsbrief, teveel tijd kost het allemaal te weerleggen, ben ik ertoe overgegaan de Schaal van Ktesias voor Slechte Journalistiek in te stellen, genoemd naar de Baron van Münchhausen uit de Oudheid, Ktesias van Knidos.
© Jona Lendering voor
Livius.Org, 2008
Laatste versie: 27 Juli 2008
Livius.Org Anatolia Carthage Egypt Germ. Inf. Greece Judaea Mesopotamia Persia Rome Other